SKYPUNCH COLLECTIVE: over intimiteit, zintuiglijke ervaring en het lichaam als ontmoetingsplek

SKYPUNCH COLLECTIVE maakt zintuiglijke performances waarin het lichaam centraal staat. Celine Werkhoven en Anna Zurkirchen gebruiken dans om ervaringen te creëren waarin het publiek fysiek betrokken wordt. Binnen hun Bodies-trilogie, in ontwikkeling bij PLAN (2026-2028), onderzoeken ze hoe lichamen elkaar beïnvloeden en hoe de grens tussen kijken en deelnemen vervaagt.

Interview met SKYPUNCH COLLECTIVE voor PLAN
Tekst: Gina Miroula
Beeld: PLAN-portret SKYPUNCH COLLECTIVE, copyright PLAN-Niels Vinck

Een skypunch is een zeldzaam natuurfenomeen waarbij plots een rond gat in een wolkendek verschijnt. Alsof er een slag door de hemel is geslagen. Voor SKYPUNCH COLLECTIVE, het performancecollectief van Celine Werkhoven en Anna Zurkirchen, vat dat beeld precies samen waar hun werk om draait: een kortstondig moment waarin tijd, beweging en materie samenkomen.

Zwitserse natuur
De twee leerden elkaar tijdens hun werk met choreograaf Katja Heitmann. Beiden stonden daar jarenlang als performer op de vloer. Werkhoven: ‘Hoewel we werk van iemand anders maakten, merkten we sterk dat we dezelfde vragen stelden over aanwezigheid, aandacht en wat er gebeurt als je een lichaam in een specifieke situatie plaatst.’

De kiem voor hun samenwerking was gelegd, met een duidelijke omslag rond 2020, toen Werkhoven in Theater De Nieuwe Vorst in Tilburg een work-in-progress van Zurkirchen zag. Kort daarna, midden in de coronaperiode, besloten ze samen een eerste eigen werk te creëren: CIRCE. Geen voorstelling, maar een korte film in de Zwitserse natuur, die de toeschouwer meeneemt in een mythisch landschap. Een plek waar mens en dier in elkaar overvloeien, en waarin transformatie, verleiding en betovering centraal staan. Zurkirchen: ‘Binnen de beperkingen van COVID gingen we op pad met minimale middelen; een locatie, kostuums en een camera.’

Een geur, een klank
Vanaf dat punt ontwikkelt SKYPUNCH zich snel als collectief. Tekst en verhaal zijn daarbij nooit het uitgangspunt. Ze denken vanuit sensatie: een geur, een klank, een fysieke impuls. Objecten en materialen dienen nooit enkel als decor, maar zijn tegelijk medespeler. Denk aan spiegels en halftransparante schermen. Het publiek ziet zichzelf, anderen en nieuwe beelden door elkaar heen. Werkhoven: ‘We beginnen altijd bij één ankerpunt. Bijvoorbeeld de vraag: wat gebeurt er als licht een performer wordt?’

Celine Werkhoven (1990) studeerde Moderne Dans Theater aan Fontys en werkte daarna als performer aan verschillende producties in Nederland en Duitsland. ‘Beweging is mijn eerste taal, maar ik wil die steeds confronteren met andere disciplines, zoals geluid, beeld en ruimte. Anna Zurkirchen (1991) ging eveneens naar Fontys en werkt vanuit Brussel als danser en maker. In haar praktijk staat het lichaam centraal als drager van menselijke ervaring. Ze is daarnaast Ilan Lev Method-practitioner, lichaamsgerichte bewegingstherapie met een focus op aandacht en aanraking. Die kennis werkt direct door in het collectief.

Live & video, jong & oud
Intimiteit en nabijheid vormen een terugkerend thema in hun werk, niet als romantisch gegeven maar als fysieke en mentale toestand. Dat wordt expliciet in de Bodies-trilogie, waarvan de eerste twee delen, BothBodies en SomeBodies, inmiddels zijn gerealiseerd. Het derde deel, AnyBodies, is momenteel in ontwikkeling.

In AnyBodies ligt de focus op twee thema’s: collectiviteit en tijd (première: 2027). Hiervoor werken ze met performers, meerdere transparante schermen, video en licht. Het publiek krijgt daarin een actieve rol. Door het innemen van een positie en beweging bepalen zij welke vorm het werk aanneemt en welke ontmoetingen ontstaan.

Werkhoven: ‘We spelen met parallelle tijden en identiteiten. Live en video bestaan naast elkaar. Een lichaam kan zichzelf tegenkomen als jonger of ouder, analoog en digitaal. Digitale technologie is een nieuwe stap voor ons. Samen met transmedia kunstenaar  Gertjan Biasino onderzoeken we hoe videomapping en tracking onderdeel worden van de ervaring.’

Naast AnyBodies werken ze bij PLAN aan The Point of Bursting (première: 2028). Bij dit project is er veel aandacht voor opblaasbare materialen in combinatie met het lichaam, zoals plastic structuren of zeepbel-achtige volumes, die van vorm veranderen en weer verdwijnen. Het materiaal is ‘tijdelijk’, het ademt en reageert op beweging.

Van eiland naar netwerk
Binnen hun driejarige traject bij PLAN Talentontwikkeling Brabant krijgt het duo vooral ruimte om te vertragen en scherp te stellen. Werkhoven: ‘PLAN helpt ons uit de productiestand. Mentoring, maar ook meelezen met subsidieaanvragen en ondersteuning bij begrotingen en administratie nemen druk weg.’

Zurkirchen: ‘Parallel aan de Bodies-trilogie organiseren we een PlaygroundLab: een week lang experimenteren met licht en projectie om een ruimte tot leven te brengen. Samen met een lichtontwerper, scenograaf en twee performers verkennen we nieuwe samenwerkingen en ontwikkelen we ideeën voor toekomstig werk binnen de trilogie.’

Het driejarige traject biedt ruimte voor verdieping. ‘We willen in de toekomst een duurzame structuur opzetten, een stichting worden en een zakelijk leider vinden. Het is de bedoeling SKYPUNCH sterker in België te verankeren, naast onze Brabantse basis. Niet meer opereren als een eiland, maar inzetten op het opbouwen van een goed netwerk.’