SKYPUNCH COLLECTIVE maakt zintuiglijke performances waarin het lichaam centraal staat. Celine Werkhoven en Anna Zurkirchen gebruiken dans om ervaringen te creëren waarin het publiek fysiek betrokken wordt. Binnen hun Bodies-trilogie, in ontwikkeling bij PLAN (2026-2028), onderzoeken ze hoe lichamen elkaar beïnvloeden en hoe de grens tussen kijken en deelnemen vervaagt.
Interview met SKYPUNCH COLLECTIVE voor PLAN
Tekst: Gina Miroula
Beeld: PLAN-portret SKYPUNCH COLLECTIVE, copyright PLAN-Niels Vinck
Een skypunch is een zeldzaam natuurfenomeen waarbij plots een rond gat in een wolkendek verschijnt. Alsof er een slag door de hemel is geslagen. Voor SKYPUNCH COLLECTIVE, het performancecollectief van Celine Werkhoven en Anna Zurkirchen, vat dat beeld precies samen waar hun werk om draait: een kortstondig moment waarin tijd, beweging en materie samenkomen.
Zwitserse natuur
De twee leerden elkaar tijdens hun werk met choreograaf Katja Heitmann. Beiden stonden daar jarenlang als performer op de vloer. Werkhoven: ‘Hoewel we werk van iemand anders maakten, merkten we sterk dat we dezelfde vragen stelden over aanwezigheid, aandacht en wat er gebeurt als je een lichaam in een specifieke situatie plaatst.’
De kiem voor hun samenwerking was gelegd, met een duidelijke omslag rond 2020, toen Werkhoven in Theater De Nieuwe Vorst in Tilburg een work-in-progress van Zurkirchen zag. Kort daarna, midden in de coronaperiode, besloten ze samen een eerste eigen werk te creëren: CIRCE. Geen voorstelling, maar een korte film in de Zwitserse natuur, die de toeschouwer meeneemt in een mythisch landschap. Een plek waar mens en dier in elkaar overvloeien, en waarin transformatie, verleiding en betovering centraal staan. Zurkirchen: ‘Binnen de beperkingen van COVID gingen we op pad met minimale middelen; een locatie, kostuums en een camera.’
Een geur, een klank
Vanaf dat punt ontwikkelt SKYPUNCH zich snel als collectief. Tekst en verhaal zijn daarbij nooit het uitgangspunt. Ze denken vanuit sensatie: een geur, een klank, een fysieke impuls. Objecten en materialen dienen nooit enkel als decor, maar zijn tegelijk medespeler. Denk aan spiegels en halftransparante schermen. Het publiek ziet zichzelf, anderen en nieuwe beelden door elkaar heen. Werkhoven: ‘We beginnen altijd bij één ankerpunt. Bijvoorbeeld de vraag: wat gebeurt er als licht een performer wordt?’
Celine Werkhoven (1990) studeerde Moderne Dans Theater aan Fontys en werkte daarna als performer aan verschillende producties in Nederland en Duitsland. ‘Beweging is mijn eerste taal, maar ik wil die steeds confronteren met andere disciplines, zoals geluid, beeld en ruimte. Anna Zurkirchen (1991) ging eveneens naar Fontys en werkt vanuit Brussel als danser en maker. In haar praktijk staat het lichaam centraal als drager van menselijke ervaring. Ze is daarnaast Ilan Lev Method-practitioner, lichaamsgerichte bewegingstherapie met een focus op aandacht en aanraking. Die kennis werkt direct door in het collectief.
Live & video, jong & oud
Intimiteit en nabijheid vormen een terugkerend thema in hun werk, niet als romantisch gegeven maar als fysieke en mentale toestand. Dat wordt expliciet in de Bodies-trilogie, waarvan de eerste twee delen, BothBodies en SomeBodies, inmiddels zijn gerealiseerd. Het derde deel, AnyBodies, is momenteel in ontwikkeling.
In AnyBodies ligt de focus op twee thema’s: collectiviteit en tijd (première: 2027). Hiervoor werken ze met performers, meerdere transparante schermen, video en licht. Het publiek krijgt daarin een actieve rol. Door het innemen van een positie en beweging bepalen zij welke vorm het werk aanneemt en welke ontmoetingen ontstaan.
Werkhoven: ‘We spelen met parallelle tijden en identiteiten. Live en video bestaan naast elkaar. Een lichaam kan zichzelf tegenkomen als jonger of ouder, analoog en digitaal. Digitale technologie is een nieuwe stap voor ons. Samen met transmedia kunstenaar Gertjan Biasino onderzoeken we hoe videomapping en tracking onderdeel worden van de ervaring.’
Naast AnyBodies werken ze bij PLAN aan The Point of Bursting (première: 2028). Bij dit project is er veel aandacht voor opblaasbare materialen in combinatie met het lichaam, zoals plastic structuren of zeepbel-achtige volumes, die van vorm veranderen en weer verdwijnen. Het materiaal is ‘tijdelijk’, het ademt en reageert op beweging.
Van eiland naar netwerk
Binnen hun driejarige traject bij PLAN Talentontwikkeling Brabant krijgt het duo vooral ruimte om te vertragen en scherp te stellen. Werkhoven: ‘PLAN helpt ons uit de productiestand. Mentoring, maar ook meelezen met subsidieaanvragen en ondersteuning bij begrotingen en administratie nemen druk weg.’
Zurkirchen: ‘Parallel aan de Bodies-trilogie organiseren we een PlaygroundLab: een week lang experimenteren met licht en projectie om een ruimte tot leven te brengen. Samen met een lichtontwerper, scenograaf en twee performers verkennen we nieuwe samenwerkingen en ontwikkelen we ideeën voor toekomstig werk binnen de trilogie.’
Het driejarige traject biedt ruimte voor verdieping. ‘We willen in de toekomst een duurzame structuur opzetten, een stichting worden en een zakelijk leider vinden. Het is de bedoeling SKYPUNCH sterker in België te verankeren, naast onze Brabantse basis. Niet meer opereren als een eiland, maar inzetten op het opbouwen van een goed netwerk.’
Alice Davies heeft veel uren van haar leven hoog in de lucht doorgebracht. In 2024 studeerde ze af als trapezeartiest aan de Fontys Academy for Circus and Performance Art in Tilburg. Nu werkt ze bij PLAN Brabant aan Sustained, een solo waarbij ze probeert een duurzame manier van performen op te bouwen.
Interview met Alice Davies voor PLAN
Tekst: Mina Etemad
Beeld: PLAN-portret Alice Davies, copyright PLAN-Niels Vinck
‘Circus is er erg op gericht om je lichaam in een bepaalde conditie krijgen zodat je een trucje op elk moment dat je wil kunt doen’, vertelt Davies, die in Londen is geboren. ‘Ik voelde bijvoorbeeld tijdens mijn studie – waar ik heel veel heb geleerd – een zekere druk om qua vaardigheden telkens op een bepaalde plek te zijn.’ Zo moesten zij en haar medestudenten elk jaar een flexibiliteitstest doen en het jaar daarop moest er verbetering te zien zijn. ‘Als je een split kon, moesten je benen het jaar erop van de grond af kunnen in die beweging. Bij trapeze waren er ook allerlei nieuwe trucjes die je moest beheersen.’
Davies merkte dat ze het niet eens is met dat principe. ‘Als mens veranderen we constant. Hoe we elke dag opstaan, onze menstruatiecyclus of waar we emotioneel doorheen gaan heeft effect op ons en waar we toe in staat zijn.’ Dus besloot ze om na haar afstuderen werk te maken waarbij er minder druk op haar lag. ‘Ik wilde luisteren naar wat mijn lichaam nodig heeft.’
Sustained, wat onder andere duurzaam betekent in het Engels, is ook een dieppersoonlijk werk. ‘Ik creëerde het tijdens een fase waarin ik aan het herstellen was van de eetstoornis anorexia nervosa. Er waren veel fluctuaties in mijn hormonen en mijn huid en botten voelden anders. En natuurlijk waren er verschillen in mijn gewicht. In de voorstelling heb ik daarom materiaal gestopt waarbij ik voelde dat ik dat kon uitvoeren, ongeacht of mijn lichaam zou veranderen of niet.’
Hangen & klimmen
Hoe het herstel van haar ziekte verliep is in zekere zin in de performance terug te zien. Zo begint Davies bovenaan de vier meter lange touwen van de trapeze. Langzaamaan gaat ze vanaf daar langs de touwen naar beneden, tot ze bij de trapeze is en daar aan haar voeten van af hangt. Davies: ‘Ik had dit deel al vaak geoefend toen ik me op een gegeven moment afvroeg: wat als ik vanaf hier dezelfde route afleg naar boven?’ Dat bleek veel meer moeite te kosten – als je je naar beneden laat zakken doet de zwaartekracht veel werk. Klimmen is veel actiever.
Die ontwikkeling van met redelijk wat gemak naar beneden gaan en met meer moeite naar boven, spiegelt haar herstelproces. ‘Het begin van de performance gaat over je passief mee laten voeren en weinig handelingsbekwaamheid hebben. Het deel daarna gaat over hoe je actief probeert uit te vogelen welke route je moet volgen. Toen ik ziek was gleed ik als het ware door het leven en leefde in een droomachtige staat van zijn die me veilig deed voelen. Toen ik later begon te werken aan mijn herstel moest ik rekalibreren en mezelf uit een donker gat trekken.’
Butoh & bewust
Voor haar werk haalt Davis inspiratie van verschillende plekken. Zo houdt ze van het principe van de in Japan ontstane butohdans, waarbij er geen goede of slechte manier is van het uitvoeren van een beweging en waarbij je niet vertrekt vanuit esthetiek maar gevoel. Daarnaast gebruikt ze elementen uit de Alexandertechniek, waarbij je leert om je bewuster te worden van wat zich in je lichaam afspeelt. Davies: ‘Bij anorexia is dat juist het tegenovergestelde; je kunt de ziekte zien als een manier om jezelf gevoelloos te laten zijn voor dingen waarmee je niet de confrontatie aan wil gaan.’
Naast Sustained wil Davies de komende jaren ook werken aan een ander project, samen met een vriend van haar, Jacq Palinckx, die docent beeldende kunst en muzikant is. Hij is al in de zestig en dus een stuk ouder dan Davies. Bovendien is hij geen circusartiest, wat Davies juist spannend vindt: ‘Ik wil graag andere lichamen verwelkomen op de circusvloer dan de standaardlichamen die we meestal zien.’
Tijdens hun oefensessies heeft Davies hem meermaals een trapeze laten bestijgen. ‘Ik moest aan iemand die dat nog nooit heeft gedaan uitleggen hoe je je op het toestel beweegt, waardoor ik begon te ontdekken wat het eigenlijk betekent om aan een trapeze te hangen. Hoe vind je bijvoorbeeld je balans? Toen ik dat begon toe te lichten ontdekte ik meer over mijzelf en mijn werk.’
Of haar manier van werken nu volkomen duurzaam is geworden, vindt Davies moeilijk te zeggen. ‘Vaak weet je pas jaren later of dat wat je deed goed was voor je lichaam. Maar ik voel me nu wel beter dan een paar jaar geleden, en ik train ook niet meer elke dag. Ik merk bovendien dat als ik een optreden heb gehad, ik de volgende dag niet meer heel moe ben – anderhalf jaar geleden moest ik na een show nog een hele dag slapen. Ik hoop dat de manier waarop ik nu train en perform ervoor zorgt dat ik dit werk nog jarenlang kan blijven doen.’
Zin om nieuwe makers te ontdekken? Dat doe je van 20 t/m 27 maart mij onze partner Festival Cement in Den Bosch.
Onder de bijna 20 makers vind je ook PLAN makers. We lijsten ze hieronder voor je op.
Ook organiseert PLAN voor het eerst een dag rondom talentontwikkeling, waarvoor betrokken partijen een uitnodiging hebben ontvangen. Heb je deze niet gehad en wil je hier wel bijzijn? Informeer dan bij Floor wat de mogelijkheden zijn: floor@plan-brabant.nl;
De PLAN makers komen ook samen tijdens de Makersdag, waarop ze ontmoeten, delen en natuurlijk ook voorstellingen gaan kijken.
Anna Verkouteren Jansen
Junebug
Twin Peaks meets Astro-TV, maar dan gay. June leidt een onzichtbaar bestaan in een blokhut in het diepe zuiden van de VS. Omringd door de bossen slijt ze haar dagen voor de TV– tot het signaal begint te haperen. Met de ruis op onze hielen flitsen we door een Amerikaans droomlandschap van tv-mediums, afhaalburrito’s, mistige motelkamers en geesten uit het verleden.
Heintz & Kop
The Pale Blue Dot (première)
De tandwielen draaien en je zoomt uit. Het licht verandert en je zoomt uit. Een maquette wordt opgebouwd en je zoomt uit. Verder en verder, van de tafel in de zaal, naar het theater waar je zit, naar Nederland, Europa en daar nog voorbij. Verder nog, tot je verwarring plaatsmaakt voor verwondering: want dat kleine blauwe stipje… dat is thuis.
Lotte Boonstra
Eight (or maybe nine) universal truths about human nature
Een reeks absurdistische en poëtische sculpturen bevraagt hoe de mens graaft, delft en bouwt — steeds dieper vastzittend in zijn eigen mensenspullen. Elk beeld komt voort uit een poging om de wereld te zien in zijn werkelijke vorm. De beelden worden in verschillende samenstellingen uitgevoerd door een verzameling mensen. Op Festival Cement zal Lotte een voorproefje geven van nieuwe sculpturen. Ze laat ze los in de echte wereld rond het centrum van Den Bosch: op groenstroken, bij de bushalte en op straat. Stap op de fiets of wandel door de stad en wie weet, kom je er eentje tegen.
STEL
The show goes on
Twee backpackers op rondreis door Europa in de nachttrein. Onbekenden in de bibliotheek bij de afdeling detectives. Een sollicitatie waarin woorden struikelen over zenuwen en twijfel. Elke scène is een nieuwe kans om verwachtingen te doorbreken, om clichés op te rekken, om elkaar écht te zien. The show goes on is een humorvolle choreografie van beginnen en opnieuw beginnen. En Romy en Thomas? Die proberen elkaar niet alleen als spelers opnieuw te ontmoeten, maar ook als vrienden. Want ook als je iemand al kent, kan je iemand steeds weer voor het eerst proberen te zien.
Tabooboo
TABOOBOO MAKES MUSIC
Tabooboo breekt het podium af in een wervelwind van anussen, baroque pop, camp en cabaret, ergens tussen concert en performance in. EDM en ballads doordrenkt met humor en performativiteit spelen met thema’s als verlangen, taboe en identiteit. Maxime Dreesen presenteert als alter ego Tabooboo voor het eerst nieuwe nummers die deel uitmaken van het langer lopende project ANALBUM. ANALBUM zal later uitkomen, maar op Festival Cement krijgen deze nummers alvast hun eigen moment om te shinen.
PLAN presenteert: Manu van Kersbergen in gesprek met Anna Verkouteren Jansen. Na een fikse sloot koffie (want: maandagmorgen) voeren Manu en Anna een enerverend gesprek bij broedplaats STEK in Breda. Zittend voor de twee reusachtige robots van UNIT vertelt Anna over haar voorstellingen vol weirde personages in desolate landschappen, over een miniscuul filmisch moment willen pakken en over alle details die zij als chefkok wil samenvoegen om de perfecte ‘saus’ te maken.
PLAN presenteert: Manu van Kersbergen in gesprek met Anthony van Gog. Op het zongedroogde, knisperende gras om de hoek bij het Europees Keramisch Werk Centum in Oisterwijk spreekt Manu van Kersbergen met PLANmaker Anthony Gog. Het gesprek gaat over keramiek en geluid, over choreografie en filosofie en over dat wat aan het woord ontschiet.
De zomer draait op volle toeren, dus we hebben alternatieve sightseeing tips, leesvoer voor bij het zwembad en verfrissend programma voor je.
Op 16 augustus 2025 ging tijdens Theaterfestival Boulevard Junebug van Anna Verkouteren Jansen in première. Rosalie Fleuren schreef er voor Theaterkrant een recensie over.
In de immersieve theaterervaring Junebug onderneemt theatermaker Anna Verkouteren Jansen een zoektocht met het publiek naar het bewustzijn en wat ermee gebeurt als iemand sterft. Luisterend naar een hoorspel in surround sound en kijkend naar een installatie rondom een televisie maakt haar publiek een soort mentale roadtrip met de rouwende June.
De Engelstalige voorstelling bestaat uit verschillende elementen: een interview, een installatie en een hoorspel. Het interview is een ouderwets klinkende opname van een gesprek tussen de oude, mystieke Petra – die hoorbaar rook uitpuft, zoals de rups in Alice in Wonderland – en een merkwaardig verlekkerde interviewer. Op een ouderwetse televisie zijn hun woorden mee te lezen. Volgens Petra speelt het leven zich af in een buitenwereld, ieders binnenwereld en een derde plek, diep weggestopt onder alle lagen van de realiteit.
De interviewer wil die derde plek wel eens zien, dus laat Petra hem terugdenken aan een traumatisch moment uit zijn jeugd. Ze beschrijft een lege kamer met een gordijn, waarachter zijn schaamte zit. De enige weg uit de kamer, is door de schaamte heen en die onder ogen komen. Doe je dat niet, dan kom je op die derde plek. Daar vergeet je alles, zelfs waarom je daar ook weer heen was gegaan. De installatie op het podium heeft de vorm van die kamer: een zilveren gordijntje, dat open en dicht kan en soms iets verder naar voren of naar achteren beweegt over een rail.
Na deze prikkelende opening introduceert een zeer Amerikaanse voice over haar dochter June, in wiens ‘ontloopkamer’ de voorstelling zich lijkt af te spelen. June kijkt altijd televisie, maar nu de hare stuk is, doorkruist ze Amerika, wanhopig op zoek naar een andere waar ze naar kan kijken. Gaandeweg kom je erachter dat dat met rouw te maken heeft. Dankzij haarscherpe surround sound vindt haar zoektocht niet alleen op het podium plaats, maar ook in de zaal, waardoor je eigen binnenwereld de hoofdrol speelt.
De atypische vormkeuzes maken Junebug een interessante, enigszins raadselachtige ervaring. De personages vragen zich steeds af waar we zijn, waar we heen gaan, wat we achterlaten. Juist omdat je eigen fantasie de grootste rol speelt bij het betekenis geven aan wat je hoort en ziet, komen de observaties over de geest scherper binnen. Zo lijkt Anna Verkouteren Jansen menselijk escapisme ten aanzien van de dood te verbinden met een plek waar ieders bewustzijn leeft. Misschien zelfs wel voortleeft.
Meer theaterrecensies lezen? Je vindt ze op theaterkrant.nl
Elke stad waar PLAN actief is, heeft een eigen broedplaats. Hier kunnen makers hun eerste stappen zetten, dingen onderzoeken en/of zichzelf zichtbaar maken. Tegelijkertijd is het een kennismaking tussen een maker en partner(s), op basis waarvan een lange(re) samenwerking tot stand kan komen. De broedplaatsen in Breda, Tilburg, ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven werken elk op hun eigen manier, zo richt de ene plek zich meer op ruimte voor onderzoek en experiment, terwijl de andere zich juist meer richt op het presenteren aan publiek.
De komende periode werken er verschillende makers in de broedplaatsen:
Broedplaats Den Bosch
18/8 t/m 5/9: Remy Neuman @ Verkadefabriek
Remy is van oorsprong beeldend kunstenaar, met name in de schilderkunst. Hij heeft in verschillende musea en kunstinstellingen geëxposeerd maar zijn werk wordt steeds theatraler van vorm. Tot nu toe heeft Remy altijd performances getoond in de context van een tentoonstelling maar hij is nu toe aan de volgende stap; het theater.
Remy wil graag een voorstelling maken over de Sint Vitusdans. Dit is een absurd fenomeen uit de middeleeuwen waarbij mensen spontaan in dansen uitbarsten en door gingen tot ze er letterlijk bij neervielen.
Hij werkt onder andere samen met Simon Bus en Balder Hansen en muzikant Jornt Duyx die live zal performen.
Broedplaats Tilburg
24/11 t/m 4/12: Alice Davies @ Circus Kapel
Alice Davies (Londen, 1999) is trapezeartieste en aspirant-circus- en performancekunstenaar. Ze ontdekte het circus op 8-jarige leeftijd in het National Centre for Circus Arts en volgde een professionele opleiding aan de Carampa Circus School (Madrid) en Fontys Circus en Performance Art (Tilburg), waar ze in juni 2024 afstudeerde.
Alice doet tijdens haar broedplaats onderzoek naar absurdisme als gemeenschappelijke basis voor een enorme tweedeling die ze heeft vastgesteld in circuspraktijken en -voorstellingen: het praktische tegenover het spectaculaire.
17/11 t/m 30/11: Lazy Susan & Co @ Dans Brabant
Lazy Susan & Co. is een hedendaags danscollectief uit Rotterdam, bestaande uit drie kunstenaars: Alice Gioria, Hellen Boyko en Iris Boer. Lazy Susan & Co. staat voor experiment, onderzoek en (interdisciplinaire) samenwerking. Tijdens deze broedplaats willen ze het grote opblaasbare beeld dat beeldend kunstenaar Shereé of Light maakte fysiek verkennen: het is erg groot, maar licht, het is erg vierkant, maar erg breekbaar en beweegbaar, en tegelijkertijd is het een muur, het is een blok, maar je kunt er ook doorheen kijken. Deze contrasterende kenmerken worden in verbinding gebracht met de strijd tegen angst en angststoornissen en hoe dit de interactie met anderen beïnvloedt.
28/9 t/m 2/10 – 22&23/10 – 3/11t/m 7/11: Anika Baines @ Circus Kapel
‘Chardonnay Sommer Presents’ is opgericht en wordt gerund door Anika Baines. Met dit bedrijf wil ze het publiek helpen om het lichaam, komedie en magie te omarmen en mensen eraan herinneren dat ‘omdat het leuk is en me gelukkig maakt’ reden genoeg is om iets te doen. Anika heeft haar stem als artiest gevonden door middel van burlesque in combinatie met circus en theater. Tijdens deze broedplaats onderzoekt Anika hoe ze circustechniek kan combineren met haar burlesque-achtergrond. Ze wil zich verdiepen in hoe ze delen van het kostuum kan uittrekken in combinatie met haar circustechniek, zodat het een vloeiende overgang wordt tussen de twee kunstvormen, in plaats van het kostuum uit te trekken en dan de techniek uit te voeren.
In de maand oktober: Teuntje Post & Kato Cornil @ Het Zuidelijk Toneel
Kato Cornil en Teuntje Post leerden elkaar drie jaar geleden kennen tijdens het eerste ENT-congres in Utrecht. Nadat de ‘artistieke vonk’ was overgeslagen, hebben ze hun krachten gebundeld voor Kato’s derdejaarsvoorstelling, een eigen bewerking van A Streetcar Named Desire en werkten ze weer samen voor Kato’s afstudeervoorstelling Dit is alles, een bewerking van het gelijknamige boek van Aidan Chambers. Wat hen bindt is een liefde voor humoristisch, sfeervol, zelfbewust teksttheater. Tijdens hun broedplaats willen ze onderzoeken hoe de dramaturgie van een goochelshow zich naar een theatervoorstelling kan vertalen. Deze residentie is de start van een theatraal onderzoek rond het thema ‘verdwijnen’, en in het bijzonder de verdwijntrucs van grote illusionisten. Zij maken mensen graag wijs dat ze iets of iemand kunnen laten verdwijnen, en ook weer laten terugkeren.
In de maand oktober: Collectief Wraeth @ De Nieuwe Vorst
Barend Boes Kaptein legt zich toe op het vormgeven van mogelijke toekomstscenario’s op een theatrale overweldigende wijze, o.a. door het gebruik van videomapping, VR, sounddesign en/of motion tracking. Ik betwist in mijn performances de scheidingslijn van disciplines in een protest tegen het EGO.
Robyn Terpstra streeft ernaar om mini-universums te maken. Ze laat haar publiek graag door een portaal stappen, om ze vervolgens mee te nemen naar een andere realiteit.Daarnaast is ze “chronisch online” en dus bekend met bijna elke internet-trend, meme, videogame of technologische vernieuwing. Deze dingen sluipen vaak ook stiekem haar maakwerk in.
Barend en Robyn willen een theatrale installatie maken over een post-apocalyptisch toekomstbeeld van onze huidige wereld. Dit doen ze door het inzetten van verschillende theatrale middelen en technieken op een ervaringsgerichte wijze.
Van 26 mei t/m 1 juni 2025 vindt Festival Cement plaats in Den Bosch, met ook werk van PLANmakers op het programma. De Cement redactie ging met de makers in gesprek, je vindt alle achtergrondverhalen op het Substack kanaal van het festival.
We gingen met Arjuna Vermeulen in gesprek aan de hand van de Vragen van Frisch. Het zijn geen ja/nee-vragen, maar uitnodigingen tot reflectie. Ze zetten je aan het denken over je overtuigingen, sociale normen en morele dilemma’s.
Ik denk aan de ene kant dat ik dat wel ben, zeker vanuit de hiphopcultuur, die op normen en waarden gebaseerd is. Minder op regels van “zo moet het exact”, maar meer een manier van denken waar ik loyaal aan wil zijn en waar ik naar probeer te leven. Aan de andere kant ben ik niet per se iemand die vast blijft hangen aan bepaalde ideeën als ik in gesprek ga. Ik kan wel overtuigd worden van een andere mening en hang niet vast aan mijn overtuigingen. Ik denk dat er in de basis wel een aantal kernwaarden zijn waar ik naar leef en waar ik alles op probeer in te richten. Zowel persoonlijk als community-wise en artistiek.
Hiphop is een cultuur die begonnen is vanuit onderdrukking van bepaalde groepen. Vanuit Afro-Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse onderdrukking in Amerika, en in het algemeen onder minderbedeelden die geen plek in de maatschappij hadden. Mensen die er vanuit een negatieve plek – zonder geld, middelen of steun – toch iets weten van te maken. Dat lukt omdat ze uitgesproken – maar vaak ook onuitgesproken – normen naleven.
Als je terugkijkt naar waar elke hiphop community leader vanaf het begin van de beweging over praat dan zie je dat hiphop gaat over peace, love, community en spreading knowledge. Dat zijn de kernbegrippen. Het gaat over hoe je samen een liefdevolle plek kan maken in de face of adversity, weet je wel? Ik denk dat het daarom zo’n grote spread heeft gehad in de wereld; hiphop is in een paar jaar heel de wereld over gevlogen. In 1981 waren er in Den Bosch al boys die breakten. Dat is absurd als je nagaat dat het pas in de jaren ‘70 aan de andere kant van de oceaan is ontstaan, en dat er nog geen internet was. Die beweging heeft zich ongelooflijk snel verspreid. Dat komt omdat de kernwaarden zo snel aanslaan bij die groep minderbedeelden. Die mensen leven niet zozeer naar “dit stapje moet je doen” of “deze structuur van je rap moet zo” of “deze manier van dj’en is de beste”. Nee, het gaat juist meer om: “dit zijn de waarden en maak er iets nieuws van. Maak er iets unieks van dat bij jou past.” Dat is waar hiphop voor staat.
Oh, wow, jazeker – dat is heel lang geleden. Ik ben op de middelbare school met verkeerde dingen in aanraking gekomen en toen met school gestopt. Daarna heb ik mbo geprobeerd maar dat heeft ook niet gewerkt. Niet omdat ik niet goed kon leren, maar omdat het me niet interesseerde. Ik ben voor DHL gaan werken. Daar werkte ik nachtdiensten op de heftruck en toen dacht ik: als ik hier blijf, dan kan ik mijn rekeningen betalen maar dan is het dat ook voor de rest van mijn leven. Er was een collega daar – echt een toffe gast, ongeveer vijftig jaar oud, heel slim, en daar maakte ik een praatje mee. Toen ik thuiskwam dacht ik: dat ben ik over 30 jaar: een gast met veel potentie die genoegen neemt met wat zich aandient. Ik ben gestopt met leren.
Zes maanden na die bewustwording ben ik daar gestopt. Toen mijn huidige partner en ik de locatie op de Tramkade kregen [waar Cypher HQ is gevestigd], ben ik meteen weer bij mijn moeder gaan wonen, want ik verdiende met lesgeven €400 per maand. Dat was het. Maar ik ben ervoor gegaan om iets op te bouwen. Mijn moeder heeft het niet breed en kan niet werken, maar ze heeft wel een huis en vond het niet erg dat ik er was. Dat was het fijne eraan. Toen ik bij mijn moeder introk, ben ik weer gaan leren. Het begon met lessen hiphop geven en nu ben ik artistiek leider, heb ik mijn eigen plek om te wonen samen met mijn vriendin en hond
Nee, niet eens een beetje. Dat is echt de makkelijkste vraag die je kan stellen. Een hond is het beste wat er bestaat in de wereld. Dat is de puurste ziel op aarde die je aan je verbindt. Mijn hond is altijd bij me. Beter dan mensen.
Hahaha, ik hou enorm veel van mijn vriendin – en van verschillende mensen en de wereld in het algemeen – maar ik vind de puurheid van honden prachtig. Ik wil al een hond sinds ik vijf ben. Honden maken me zo gelukkig, zelfs al ben ik allergisch – dan heb ik maar runny eyes. Mijn vriendin geeft net zoveel om die hond als ik. Dat voelt voor haar hetzelfde als voor mij.
Ik wilde eerst een border collie labrador. Die kan je van alles leren. Ik wilde een hond die kan breakdancen. Toen waren we onderweg naar een fokker, en begonnen we dingen over hondenfokkers op te zoeken, en toen werden we depressief. Als je erover leest, wordt duidelijk dat je een hond bij een fokker niet voor de hond haalt, maar voor jezelf. Dat is een vreemd idee. Dan support je een industrie die niet spoort.
Toen keken we op verhuisdieren.nl en zagen we een hondje dat uit Litouwen kwam. Samen met vijf andere gezinnen waren we kandidaat. We moesten online een pitch geven waarom we dachten dat wij geschikt waren om voor het hondje te zorgen. Toen we bij het beestje op bezoek waren heeft hij heel hard staan blaffen naar mij. Natalie, mijn lief, zei achteraf: “Je wil hem niet hè?” Ik vroeg: “Waarom denk je dat? Ik snapte dat het niets met mij te maken heeft dat hij blaft. Dat heeft te maken met de omgeving; hij voelt zich oncomfortabel.” Twee weken later kregen wij de hond. In de auto was hij bang, maar eenmaal thuisgekomen ging ik op de grond zitten en kwam hij tegen me aan liggen. En ik dacht: zie je wel, het ligt niet aan mij, en niet aan die hond.
Nee. In principe niet. Ik vind het sowieso moeilijk om binnen opgelegde kaders te blijven. Ik ben iemand die het liefst alles probeert en overal heen gaat. Zowel fysiek als mentaal zit daar een waarheid in.
Ik kan me ook niet voorstellen dat wij in een rijtjeshuis wonen. Mijn vriendin en ik keken onlangs rond om iets te kopen. Maar ik kwam tot de conclusie dat ik geen geld wil betalen voor een huis waar ik ingeboxt ga wonen, waar de buurman over de schutting komt roepen als ik iets verkeerd doe. Ik wil het liefst een boerderij in het bos. Anders hoeft het niet voor mij. Als we dat niet kunnen betalen, dan blijf ik liever in het huurappartement waar we nu zitten. Zonder het gevoel te hebben ingesloten te zijn.
Van 26 mei t/m 1 juni 2025 vindt Festival Cement plaats in Den Bosch, met ook werk van PLANmakers op het programma. Alle achtergrondverhalen vind je op het Substack kanaal van het festival.
PARADGIM van Arjuna Vermeulen is te zien op 28 mei 2025 tijdens Festival Cement in Den Bosch. Tickets koop je hier.
SKYPUNCH COLLECTIVE maakt zintuiglijke performances waarin het lichaam centraal staat. Celine Werkhoven en Anna Zurkirchen gebruiken dans om ervaringen te creëren waarin het publiek fysiek..
Lees verder..In de broedplaatsen kunnen makers hun eerste stappen zetten en zichtbaar maken. Tegelijkertijd is het een kennismaking tussen een maker en partner(s), op basis waarvan een lange(re) samenwerking tot stand kan komen. Er zijn broedplaatsen in Breda, Tilburg, ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven.
In PLAN werken de volgende producenten, podia én festivals samen: Festival Cement, Theaterfestival Boulevard, DansBrabant, Het Zuidelijk Toneel, Festival Circolo, De Nieuwe Vorst, Podium Bloos, Parktheater Eindhoven, United Cowboys, Theater Artemis en de Verkadefabriek. Lees hieronder meer over de werking van elke partner of klik door naar ieders website.
