PLAN portret Anthony van Gog
17 oktober 2025PLAN presenteert: Manu van Kersbergen in gesprek met Anthony van Gog. Op het zongedroogde, knisperende gras om de hoek bij het Europees Keramisch Werk Centum..
Lees verder..
PLAN presenteert: Manu van Kersbergen in gesprek met Anthony van Gog. Op het zongedroogde, knisperende gras om de hoek bij het Europees Keramisch Werk Centum in Oisterwijk spreekt Manu van Kersbergen met PLANmaker Anthony Gog. Het gesprek gaat over keramiek en geluid, over choreografie en filosofie en over dat wat aan het woord ontschiet.
Op 16 augustus 2025 ging tijdens Theaterfestival Boulevard Junebug van Anna Verkouteren Jansen in première. Rosalie Fleuren schreef er voor Theaterkrant een recensie over.
In de immersieve theaterervaring Junebug onderneemt theatermaker Anna Verkouteren Jansen een zoektocht met het publiek naar het bewustzijn en wat ermee gebeurt als iemand sterft. Luisterend naar een hoorspel in surround sound en kijkend naar een installatie rondom een televisie maakt haar publiek een soort mentale roadtrip met de rouwende June.
De Engelstalige voorstelling bestaat uit verschillende elementen: een interview, een installatie en een hoorspel. Het interview is een ouderwets klinkende opname van een gesprek tussen de oude, mystieke Petra – die hoorbaar rook uitpuft, zoals de rups in Alice in Wonderland – en een merkwaardig verlekkerde interviewer. Op een ouderwetse televisie zijn hun woorden mee te lezen. Volgens Petra speelt het leven zich af in een buitenwereld, ieders binnenwereld en een derde plek, diep weggestopt onder alle lagen van de realiteit.
De interviewer wil die derde plek wel eens zien, dus laat Petra hem terugdenken aan een traumatisch moment uit zijn jeugd. Ze beschrijft een lege kamer met een gordijn, waarachter zijn schaamte zit. De enige weg uit de kamer, is door de schaamte heen en die onder ogen komen. Doe je dat niet, dan kom je op die derde plek. Daar vergeet je alles, zelfs waarom je daar ook weer heen was gegaan. De installatie op het podium heeft de vorm van die kamer: een zilveren gordijntje, dat open en dicht kan en soms iets verder naar voren of naar achteren beweegt over een rail.
Na deze prikkelende opening introduceert een zeer Amerikaanse voice over haar dochter June, in wiens ‘ontloopkamer’ de voorstelling zich lijkt af te spelen. June kijkt altijd televisie, maar nu de hare stuk is, doorkruist ze Amerika, wanhopig op zoek naar een andere waar ze naar kan kijken. Gaandeweg kom je erachter dat dat met rouw te maken heeft. Dankzij haarscherpe surround sound vindt haar zoektocht niet alleen op het podium plaats, maar ook in de zaal, waardoor je eigen binnenwereld de hoofdrol speelt.
De atypische vormkeuzes maken Junebug een interessante, enigszins raadselachtige ervaring. De personages vragen zich steeds af waar we zijn, waar we heen gaan, wat we achterlaten. Juist omdat je eigen fantasie de grootste rol speelt bij het betekenis geven aan wat je hoort en ziet, komen de observaties over de geest scherper binnen. Zo lijkt Anna Verkouteren Jansen menselijk escapisme ten aanzien van de dood te verbinden met een plek waar ieders bewustzijn leeft. Misschien zelfs wel voortleeft.
Meer theaterrecensies lezen? Je vindt ze op theaterkrant.nl
Elke stad waar PLAN actief is, heeft een eigen broedplaats. Hier kunnen makers hun eerste stappen zetten, dingen onderzoeken en/of zichzelf zichtbaar maken. Tegelijkertijd is het een kennismaking tussen een maker en partner(s), op basis waarvan een lange(re) samenwerking tot stand kan komen. De broedplaatsen in Breda, Tilburg, ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven werken elk op hun eigen manier, zo richt de ene plek zich meer op ruimte voor onderzoek en experiment, terwijl de andere zich juist meer richt op het presenteren aan publiek.
De komende periode werken er verschillende makers in de broedplaatsen:
Broedplaats Den Bosch
18/8 t/m 5/9: Remy Neuman @ Verkadefabriek
Remy is van oorsprong beeldend kunstenaar, met name in de schilderkunst. Hij heeft in verschillende musea en kunstinstellingen geëxposeerd maar zijn werk wordt steeds theatraler van vorm. Tot nu toe heeft Remy altijd performances getoond in de context van een tentoonstelling maar hij is nu toe aan de volgende stap; het theater.
Remy wil graag een voorstelling maken over de Sint Vitusdans. Dit is een absurd fenomeen uit de middeleeuwen waarbij mensen spontaan in dansen uitbarsten en door gingen tot ze er letterlijk bij neervielen.
Hij werkt onder andere samen met Simon Bus en Balder Hansen en muzikant Jornt Duyx die live zal performen.
Broedplaats Tilburg
24/11 t/m 4/12: Alice Davies @ Circus Kapel
Alice Davies (Londen, 1999) is trapezeartieste en aspirant-circus- en performancekunstenaar. Ze ontdekte het circus op 8-jarige leeftijd in het National Centre for Circus Arts en volgde een professionele opleiding aan de Carampa Circus School (Madrid) en Fontys Circus en Performance Art (Tilburg), waar ze in juni 2024 afstudeerde.
Alice doet tijdens haar broedplaats onderzoek naar absurdisme als gemeenschappelijke basis voor een enorme tweedeling die ze heeft vastgesteld in circuspraktijken en -voorstellingen: het praktische tegenover het spectaculaire.
17/11 t/m 30/11: Lazy Susan & Co @ Dans Brabant
Lazy Susan & Co. is een hedendaags danscollectief uit Rotterdam, bestaande uit drie kunstenaars: Alice Gioria, Hellen Boyko en Iris Boer. Lazy Susan & Co. staat voor experiment, onderzoek en (interdisciplinaire) samenwerking. Tijdens deze broedplaats willen ze het grote opblaasbare beeld dat beeldend kunstenaar Shereé of Light maakte fysiek verkennen: het is erg groot, maar licht, het is erg vierkant, maar erg breekbaar en beweegbaar, en tegelijkertijd is het een muur, het is een blok, maar je kunt er ook doorheen kijken. Deze contrasterende kenmerken worden in verbinding gebracht met de strijd tegen angst en angststoornissen en hoe dit de interactie met anderen beïnvloedt.
28/9 t/m 2/10 – 22&23/10 – 3/11t/m 7/11: Anika Baines @ Circus Kapel
‘Chardonnay Sommer Presents’ is opgericht en wordt gerund door Anika Baines. Met dit bedrijf wil ze het publiek helpen om het lichaam, komedie en magie te omarmen en mensen eraan herinneren dat ‘omdat het leuk is en me gelukkig maakt’ reden genoeg is om iets te doen. Anika heeft haar stem als artiest gevonden door middel van burlesque in combinatie met circus en theater. Tijdens deze broedplaats onderzoekt Anika hoe ze circustechniek kan combineren met haar burlesque-achtergrond. Ze wil zich verdiepen in hoe ze delen van het kostuum kan uittrekken in combinatie met haar circustechniek, zodat het een vloeiende overgang wordt tussen de twee kunstvormen, in plaats van het kostuum uit te trekken en dan de techniek uit te voeren.
In de maand oktober: Teuntje Post & Kato Cornil @ Het Zuidelijk Toneel
Kato Cornil en Teuntje Post leerden elkaar drie jaar geleden kennen tijdens het eerste ENT-congres in Utrecht. Nadat de ‘artistieke vonk’ was overgeslagen, hebben ze hun krachten gebundeld voor Kato’s derdejaarsvoorstelling, een eigen bewerking van A Streetcar Named Desire en werkten ze weer samen voor Kato’s afstudeervoorstelling Dit is alles, een bewerking van het gelijknamige boek van Aidan Chambers. Wat hen bindt is een liefde voor humoristisch, sfeervol, zelfbewust teksttheater. Tijdens hun broedplaats willen ze onderzoeken hoe de dramaturgie van een goochelshow zich naar een theatervoorstelling kan vertalen. Deze residentie is de start van een theatraal onderzoek rond het thema ‘verdwijnen’, en in het bijzonder de verdwijntrucs van grote illusionisten. Zij maken mensen graag wijs dat ze iets of iemand kunnen laten verdwijnen, en ook weer laten terugkeren.
In de maand oktober: Collectief Wraeth @ De Nieuwe Vorst
Barend Boes Kaptein legt zich toe op het vormgeven van mogelijke toekomstscenario’s op een theatrale overweldigende wijze, o.a. door het gebruik van videomapping, VR, sounddesign en/of motion tracking. Ik betwist in mijn performances de scheidingslijn van disciplines in een protest tegen het EGO.
Robyn Terpstra streeft ernaar om mini-universums te maken. Ze laat haar publiek graag door een portaal stappen, om ze vervolgens mee te nemen naar een andere realiteit.Daarnaast is ze “chronisch online” en dus bekend met bijna elke internet-trend, meme, videogame of technologische vernieuwing. Deze dingen sluipen vaak ook stiekem haar maakwerk in.
Barend en Robyn willen een theatrale installatie maken over een post-apocalyptisch toekomstbeeld van onze huidige wereld. Dit doen ze door het inzetten van verschillende theatrale middelen en technieken op een ervaringsgerichte wijze.
Van 26 mei t/m 1 juni 2025 vindt Festival Cement plaats in Den Bosch, met ook werk van PLANmakers op het programma. De Cement redactie ging met de makers in gesprek, je vindt alle achtergrondverhalen op het Substack kanaal van het festival.
Talenthub Brabant maakte een videoportret met PLAN-makers King Sisters. Welke kansen deden zich voor tijdens hun traject? Hoe heeft het netwerk daarbij geholpen?
Check in de agenda waar je Het Zing Ontbijt kunt zien.
Sinds het begin der tijden staren we naar de sterren, op zoek naar betekenis, perspectief, en onze plek in het heelal. Maar wat als je niet omhoog hoeft te kijken om dat gevoel van oneindigheid te ervaren?
In deze grote kleine ruimtereis nemen we je mee langs Orion, de Grote Beer en Cassiopeia—een choreografie van sterrenbeelden die je leidt naar de rand van ons zonnestelsel. In Lift Off onderzoeken we hoe we die overweldigende grootsheid kunnen oproepen in een kleine, alledaagse ruimte zoals een lift. Een plek waar je normaal gedachteloos instapt, verandert in een lanceerplatform voor verstilling en verwondering.
Wat als liefde en haat geen tegenpolen zijn, maar uit dezelfde kracht komen? Wat als het ene slechts de schaduw is van het andere? Dat is wat Paradigm op een fysieke manier onderzoekt. De lichamen van dansers Shailesh Bahoran, Patrick Karijowidjojo en Keshaw Manna bewegen in een eindeloze wisselwerking van duwen en trekken, breken en helen. Met hiphop en breakin’ als taal, rauw en ritmisch. Een gesprek waarin geen woorden nodig zijn.
Een paradigma is een kader waarin we de wereld begrijpen. Maar wat als dat wankelt? In het schijnsel van bewegende lijnen en op de pulserende klanken van adem, ritme en stilte, kantelt de perceptie. Haat en liefde worden geen uitersten, maar schakeringen binnen één vloeiende beweging. Want is dit niet de kern van mens-zijn? De constante strijd tussen aantrekking en afstoting, angst en overgave? Waar we tegenstrijdigheid verwachten, ontstaat symbiose. Waar we grenzen zoeken, vinden we ruimte. Paradigm is geen conclusie, maar een uitnodiging: kijk, herken en kantel mee.
Vanuit een miniatuurversie van de zaal waarin je zit, neemt Plankton je mee op een reis door de toekomst. Want wat gebeurt er als de mens er niet meer is?
Langzaamaan kruipen planten door de kieren van de muren. Beetje bij beetje brokkelt de achterwand af. Reusachtige golven overspoelen de stoelen. Er ontstaat zelfs nieuw leven. De zelfgeknutselde, heel precieze miniatuurversie van de theaterzaal transformeert tot een nieuwe wereld. Plankton prikkelt de fantasie met een intiem kunstwerk voor alle leeftijden zonder woorden. Elke rots wordt ooit een kiezelsteen is een uitnodiging tot groter denken, maar dan op microschaal, voor iedereen vanaf 6 jaar.
Aan de ontbijttafel bij de King Sisters smeer je niet alleen een boterham, maar ook je keel. Het Zing Ontbijt is een muzikaal ochtendritueel vol hoop, speelsheid en onverwachte harmonie.
Niet alleen danst de hagelslag over tafel en fluit de ketel een liedje, ook het publiek zingt mee. Want elke stem telt, hoe die ook klinkt. Helder of schor, jong of oud, bescheiden of krachtig. We zijn met elkaar verbonden, of we nu de boter doorgeven of een klank zingen. Samen met multi-instrumentalist Wessel Schrik transformeren de zussen Joske, Annelie en Marthe Koning een simpel ontbijt tot een moment van gezamenlijkheid.
In deze performance expositie worstelen tien personen tussen de 10 en 73 jaar zich door de grootsheid van menselijke creaties. Ze zitten vast in massieve steenblokken, balanceren op een reusachtige weegschaal en dragen abstracte materie met zich mee. Hoe verhouden onze lichamen zich tot de massa die ons omringt?
In een associatieve kluwen van landschappen, lichamen en objecten neemt Lotte Boonstra je mee in een fantasievol en wrang universum. Een wereld waarin de mens als grootste beeldhouwer van het aardoppervlak verschijnt, en waarin levende en dode materie een duet met elkaar aangaan.
Hoe zou je leven eruit zien als je je seksualiteit opnieuw kon onderzoeken in de publieke ruimte? PEEKABOO is een visioen waarin de wereld een seksspeeltuin is. Een wereld waarin muziek, hypnose, drag, tekst en dans samenkomen.
Dit universum verbeeldt nieuwe manieren van contact via ‘cruising’: het zoeken van vluchtige, seksuele contacten in de buitenlucht. Maxime Dreesen benadert dit fenomeen als het verdwalen in een web van experimentele relaties en onverwachte ontmoetingen. Nieuwsgierigheid en opwinding vormen de rode draad door dit verhaal, dat kinky comedy, campy musical songs en intieme ASMR samenbrengt in een dromerig, teletubbie-achtig landschap.
Hun studie aan de Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg bracht hen samen; Tom Heintz studeerde Theater en Jolein Kop deed de richting Art Communication and Design, maar ze bleken algauw gemeenschappelijke interesses te hebben. Heintz was geïnteresseerd in het werken met beelden en projecties, om een ervaring op het podium te bewerkstelligen waarbij vooral beeld, muziek, geluid en de ruimte het verhaal vertellen en niet de tekst. Kop wilde op haar beurt meer dan ontwerpen maken, maar eveneens een hele wereld en ervaring creëren.
Interview met Heintz&Kop voor PLAN Talentontwikkeling Brabant
Tekst: Mina Etemad
Beeld: PLAN-portret Heintz&Kop, copyright PLAN-Niels Vinck
Nog tijdens hun studie werkten ze aan hun eerste project samen, de voorstelling GRAY, geïnspireerd op het boek Het portret van Dorian Gray van Oscar Wilde. Daarin blijft hoofdpersoon Dorian mooi en jong terwijl zijn schaduwkant in een schilderij gevangen zit en alsmaar lelijker wordt. Kop: ‘Wij wilden onderzoeken hoe die schaduwkant in ons mensen zit.’ Heintz: ‘We vroegen ons af of we een ervaring konden creëren waarbij mensen reflecteren op hun eigen schaduwkant en daarmee bewegen en spelen.’
Schaduwwereld
Voor de voorstelling maakten ze twee ruimtes. In de eerste kreeg het publiek op briefjes vragen voorgeschoteld over hun schaduwkant, bijvoorbeeld: heb je weleens gedachten waar je zelf van schrikt? In de tweede ruimte stonden een paar acteurs achter een scherm, die zelf niet te zien waren, maar hun schaduwen wel. Het publiek werd uitgenodigd tegenover een van die schaduwen te staan, die te volgen of ermee te bewegen. Soms gebeurden er vreemde dingen met die schaduwen, en Heintz&Kop hadden ook nog projecties toegevoegd om de schaduwen van het publiek te manipuleren en de grens tussen werkelijkheid en de ‘schaduwwereld’ te vervagen.
Het spelen met licht is altijd een belangrijk aspect in hun voorstellingen. Kop: ‘We zoeken naar hoe licht een performer kan worden op de vloer.’ Voor hun meest recente voorstelling, Pascalerf 48, vertrokken ze vanuit de fascinatie voor het licht dat in hun eigen appartement op de vierde verdieping van een flat aan de Pascalerf in Tilburg scheen. ‘De zon valt daar heel mooi binnen en maakt allerlei schaduwen’, vertelt Kop. ‘Het voelt alsof de zon de hele dag door aan het performen is voor ons.’
De twee bouwden een maquette van 3 meter hoog van hun flat, inclusief ramen, de balkonreling, vensterbanken, luxaflex en allerlei voorwerpen. Een paar lampen dienen in de voorstelling als zon, die zodanig draaien of bewegen dat er schaduwen ontstaan in de flat door al die objecten. De verstilling die dit allemaal oproept is waar Heintz en Kop naar streven. ‘Je kunt gewoon echt genieten van die ene hoek die de zonnestraal maakt en de schaduwen die dan ontstaan’, aldus Kop.
Het publiek bleek het even fascinerend vinden om naar te kijken. Heintz: ‘We merkten dat Pascalerf 48 heel veel herinneringen naar eigen appartementen losmaakte. Na een van de voorstellingen kwam een man super emotioneel naar ons toe omdat het hem deed denken aan zijn eerste appartement in Den Haag.’
De twee makers besturen in Pascalerf 48 zelf de lichten, de maquette en de voorwerpen in de maquette, en zijn dus duidelijk zichtbaar op de vloer. Als een soort poppenspelers, zo ziet Kop het. ‘We zijn er wel, maar zijn ondergeschikt aan het materiaal.’
Miniheelal
Het inzoomen op één aspect, op hoe licht beweegt in een ruimte, is kenmerkend voor Heintz en Kop, al houden ze er ook van om juist uit te zoomen. Kop: ‘Bij ons volgende project willen we uitzoomen naar het heelal, en later weer inzoomen op een bacterie – een soort miniheelal.’
Voor het project over het heelal onderzoeken ze onder andere hoe je een planeet kunt vormgeven op het podium. Heintz: ‘Je kunt een bolletje maken en daarop de aarde schilderen met groen en blauw, maar wij zijn benieuwd of we door licht textuur kunnen geven aan een planeet. Bijvoorbeeld door licht te laten schijnen op een stukje blauw folie en daarmee de vorm van een planeet te laten ontstaan.’
De inspiratie voor dit project dat in 2026 in première zal gaan is Pale Blue Dot, een foto die ruimtesonde Voyager 1 in 1990 heeft genomen. Hierop is de aarde te zien als een kleine, blauwe stip in het heelal. ‘Als je vanuit zo’n uitgezoomd perspectief naar de aarde kijkt, kan dat een soort existentiële realisatie oproepen’, zegt Heintz. Dat wordt het overview effect genoemd, een gevoel alsof je plots overzicht hebt over de nietigheid van je leven in het grotere geheel.
Heintz en Kop willen onderzoeken of ze datzelfde gevoel binnen de theatermuren kunnen opwekken. Dat dat best een grote opdracht is, beseft Heintz zeker: ‘We willen als het ware het universum proberen te begrijpen en te vangen in een constructie.’ Maar hij vindt de poging daartoe al mooi: ‘Dat heeft een bepaalde poëzie in zich, om zo zin proberen te geven aan het leven.’
Theatermaker Lotte Boonstra maakt levende sculpturen, zo zegt ze zelf. ‘Eigenlijk kijk je tijdens mijn voorstellingen naar een tentoonstelling die de hele tijd verandert.’ Performers dragen in haar werk vaak opmerkelijke kostuums, lopen het podium op en af en voeren handelingen uit zonder te spreken.
Interview met Lotte Boonstra voor PLAN Talentontwikkeling Brabant
Tekst: Mina Etemad
Beeld: PLAN-portret Lotte Boonstra, copyright PLAN-Niels Vinck
‘Ik ben een beeldhouwer en theatermaker in één’, legt Boonstra uit. ‘Als beeldhouwer maak ik beelden, als theatermaker zet ik die in de ruimte, denk na over het licht en geluid, en over hoe lang dat beeld moet blijven staan.’
Ze studeerde kostuumontwerp aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen, waar je opgeleid wordt om in opdracht te werken. Boonstra: ‘Dan moet je inspiratie halen uit de vraag die je wordt gesteld. Dat doe ik dan vanuit een rationele benadering omdat ik nou eenmaal een ontwerp af moet leveren. In mijn eigen werk merk ik dat mijn inspiratie van veel dieper komt en ik vooral mijn onderbewustzijn gebruik.’ Daarom begon ze tijdens haar studie steeds meer haar eigen werk te ontwikkelen. ‘Mijn kostuums werden steeds minder kledingstukken, maar meer grote sculpturen waar het mensenlichaam in zit. Objecten die samen met een performer een sculptuur vormen.’
Gevangen in spullen
Haar eerste voorstelling Mensen dragen dingen begon vanuit de fascinatie dat mensen altijd iets met zich meedragen als je ze ziet lopen op straat. ‘We hebben spullen bij ons die we denken nodig te hebben met het idee dat die ons de vrijheid geven om ons leven te leiden zoals we willen. Maar tegelijkertijd houden ze ons gevangen, want we passen altijd ons lichaam aan aan wat we met ons meedragen.’
In de voorstelling liepen daarom bijvoorbeeld mensen met rugzakken, of met een heel groot blok dat iemand boven het hoofd balanceerde. Veel performers droegen objecten die vergroeid waren met hun lichaam, zoals een vrouw met zakken aan haar handen die aan haar armen gehecht waren. Boonstra: ‘Ze had niet meer de tas vast, maar had als het ware gewichten aan haar arm vastzitten.’
Een ander zat op een fiets met een hele grote jerrycan op zijn rug waar een vieze vloeistof uit droop. Het publiek gaf daar eigen interpretaties aan: ‘Mensen zagen er de vervuiling van de wereld in.’ Het was niet per se Boonstra’s doel om die link te leggen, maar ze vindt het wel leuk als mensen hun eigen associaties hebben. ‘Ik wil dat mijn werk een abstracte reflectie is op het menselijk leven. De beelden gaan vaak over de zwaarte van het leven wel of niet aankunnen, het ploeteren van de mens of het ergens in vastzitten.’
Meesjouwen
Waar ze begon met wat we als individuen met ons meedragen, gaat Boonstra’s werk steeds meer over wat wij als mensheid met ons meesjouwen en produceren. Wat is onze verhouding als mens, als organisch wezen, tot het dode materiaal waarmee we ons omringen? Daarom heeft ze onderzoek gedaan naar de gigantische hoeveelheden materiaal die we produceren en kwam er bijvoorbeeld achter dat alle door de mens gemaakte massa evenveel weegt als alle levende biomassa. ‘Dus alle mensen, bomen, planten en dieren wegen evenveel als alles wat wij gemaakt hebben.’
Dat soort informatie probeert ze om te zetten in haar voorstellingen. In Man made mass zaten performers bijvoorbeeld vast in enorme blokken steen, met slechts een hoofd dat eruit stak. Of iemand takelde een soort aardschil omhoog waar allemaal verschillende tinten rood zand in lagen zoals bij een afgraving. Bij het omhoog takelen gleed het zand langzaam naar beneden, waardoor een grote stofwolk ontstond.
De mens heeft namelijk grote invloed op de aardkorst en verplaatst veel materiaal doordat we allerlei dingen bouwen. Elk individu verplaatst omgerekend zo’n dertig kilo zand per persoon per dag. Die aardschil is een poging dat te verbeelden, al is ze nog bezig met bedenken hoe ze dat precies gaat verwerken in haar aanstaande voorstelling, die op Festival Cement in première gaat.
De vraag wat ze met al haar werk precies wil communiceren vindt Boonstra moeilijk te beantwoorden. ‘Ik wil het publiek mee uitnodigen om te kijken naar de wereld, meer dan dat ik iets wil communiceren over de wereld. Poëzie vind ik heel belangrijk in het leven. En als je een gedicht leest, denk je ook niet altijd: wat wil dit gedicht precies communiceren?’ Het gaat haar vooral om de ervaring tijdens de voorstelling, ‘het gevoel dat je krijgt als je naar die levende sculpturen kijkt.’
Om aan hun PLANtraject te beginnen hebben theatermakers Romy Moons en Thomas Claessens een paar geboden geformuleerd. Regels die ze als maakduo STEL willen uitdiepen of die ze komende jaren willen testen in hun voorstellingen. Die geboden zijn bijvoorbeeld: ‘We zullen zacht zijn’, ‘We zullen schrijven’ of ‘We zullen doordenken’, waarmee ze op de filosofische basis van hun voorstellingen doelen.
Interview met STEL voor PLAN Talentontwikkeling Brabant
Tekst: Mina Etemad
Beeld: PLAN-portret STEL, copyright PLAN-Niels Vinck
‘We zullen praten’ is ook een van de geboden. Want taal is waar hun voorstellingen sterk op leunen. Moons en Claessens maken vooral gebruik van associatieve, meanderende gesprekken. In dat alledaagse gebabbel liggen essentiële dingen verborgen die af en toe helder naar boven komen. De gesprekken kunnen gaan over hele banale dingen, zoals teennagels knippen of oliebollen bakken, waar ze dan lekker lang over doorleuteren – ze kauwen een onderwerp helemaal uit. Doorsjieken noemen zij dat op zijn Vlaams. Claessens: ‘Tot alle sap eruit is.’
In hun voorstelling Life, actually bijvoorbeeld ontmoeten twee personages elkaar nadat ze een romantische komedie hebben gezien en beginnen een ellenlang gesprek over de liefde en romcoms. Hun conversatie waaiert uit over allerlei randzaken, maar vaak genoeg raken ze ook de kern aan van wat liefde zou kunnen betekenen. Ondertussen vallen de twee voor elkaar en blijken ze als het ware zelf ook in een romantische komedie te zitten.
Zoekend praten
STEL pleit ervoor dat mensen net zoals hun personages vaker zoekend praten. ‘We houden van die gesprekken waarbij je er tijdens het praten achter komt wat je precies bedoelt’, zegt Claessens. Moons vult aan: ‘Door woorden te blijven geven aan je gedachten leer je elkaar kennen.’
Moons vindt dat we in onze huidige maatschappij efficiëntie hoog waarderen, terwijl we misschien juist veel verliezen als we ons alleen daarop richten. ‘Thomas en ik vinden het fijn om de inefficiëntie van een meanderend gesprek niet als iets slechts te zien. Want daar zit juist ook veel menselijkheid en schoonheid in.’
Maar veel mensen breken hun hoofd erover hoe ze zo duidelijk en precies mogelijk kunnen formuleren wat ze bedoelen omdat ze willen dat anderen ze goed begrijpen. Claessens: ‘Ik denk niet dat dat kan, want er zijn zo veel invalshoeken en iedereen beleeft dingen vanuit een andere ervaring. Een zin als “Ik hou van je” klinkt helder, maar betekent voor ieder mens weer iets anders. Of zelfs een woord als “appel”. We zien allemaal een andere soort appel voor ons.’
Misverstand als motor
Moons: ‘Taal blijft een uitvinding. Je kunt niet alles wat je bedoelt helder krijgen – op voorhand gaat het al mis omdat we begrippen bedacht hebben voor de dingen die we denken of zien. Maar de poging van het elkaar willen begrijpen is al mooi.’ Natuurlijk kunnen er dan misverstanden ontstaan – dat gebeurt ook geregeld in hun voorstellingen. De een drukt zich dan onhandig uit, waardoor de ander het gezegde anders opvat dan is bedoeld. Maar hun personages zijn – misschien in tegenstelling tot mensen in het echte leven – bereid om open te staan voor elkaar. Claessens: ‘Misverstanden zijn juist de motors waardoor een gesprek blijft lopen, omdat de personages er niet helemaal zeker van zijn of ze goed begrepen worden of dat ze de ander goed begrijpen. Maar ze zijn bereid te luisteren naar elkaar.’
Binnenkort beginnen Moons en Claessens met een nieuw project. Het voorlopige plan is om een voorstelling te maken die tien keer opnieuw begint. Claessens: ‘We proberen een scène te spelen, maar komen er telkens achter dat die niet helemaal de lading dekt van wat we proberen te zeggen.’ Dus wagen ze telkens een nieuwe poging om de scène te spelen zoals ze die voor zich zien en raken zodoende verzeild in gesprekken over wat ze precies aan het doen zijn. De voorstelling is voor STEL een onderzoek naar hoe je een ander echt ‘voor het eerst’ kunt zien, zonder context, tijdstip, of uiterlijk daar invloed op te laten hebben.
Of STEL zich na drie jaar nog steeds aan hun geboden houdt, zal nog blijken. Moons: ‘We denken nu dat dit onze stijl is, maar het kan ook zijn dat het bij een of twee voorstellingen paste.’ Claessens: ‘Ik hoop dat we radicaler worden in sommige punten, of dat we sommige hebben moeten schrappen.’
Op 9 september ging de nieuwste voorstelling van Plankton in première. ‘ Er rent een berg voorbij’ toert t/m januari 2025 langs de theaters. NRC sprak met de makers Sonja van Ojen en Hendrik Kegels:
De wereld waarmee Plankton de ‘fantasiespier ’ van hun toeschouwers traint, is er dus een waarin de mens nadrukkelijk níet boven z’n omgeving staat. „De westerse mens is in de afgelopen eeuwen alles wat geen mens is als gebruiksvoorwerp gaan beschouwen”, zegt Van Ojen. „In onze voorstellingen draaien we het om: we zijn als acteurs dienstbaar aan de omgeving, aan het decor. De achtergrond wordt de voorgrond.” Hendrik Kegels: „In Er rent een berg voorbij zitten we letterlijk achter de decorstukken.”
PLAN presenteert: Manu van Kersbergen in gesprek met Anthony van Gog. Op het zongedroogde, knisperende gras om de hoek bij het Europees Keramisch Werk Centum..
Lees verder..In de broedplaatsen kunnen makers hun eerste stappen zetten en zichtbaar maken. Tegelijkertijd is het een kennismaking tussen een maker en partner(s), op basis waarvan een lange(re) samenwerking tot stand kan komen. Er zijn broedplaatsen in Breda, Tilburg, ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven.
In PLAN werken de volgende producenten, podia én festivals samen: Festival Cement, Theaterfestival Boulevard, DansBrabant, Het Zuidelijk Toneel, Festival Circolo, De Nieuwe Vorst, Podium Bloos, Parktheater Eindhoven, United Cowboys, Theater Artemis en de Verkadefabriek. Lees hieronder meer over de werking van elke partner of klik door naar ieders website.
